Porto heeft Steven Defour en Eliaquim Mangala te gelde gemaakt. De club verkocht een groot deel van de sportieve rechten van beide spelers aan twee investeringsmaatschappijen. Zij delen in de winst als een van beide spelers doorverkocht wordt.

De investeringsmaatschappij Doyen Sports Investments telde 2,35 miljoen euro neer voor één derde van de sportieve rechten van Steven Defour. Voor een zelfde aandeel van de rechten van Eliaquim Mangala betaalde het 2,65 miljoen euro.

Een andere maatschappij, Robi Plus, verwierf dan weer 10% van de toekomstige transferprijs van de twee ex-Standard-spelers. Robi Plus is het Engelse bedrijfje achter Luciano D’Onofrio, ex-topman van jawel, Standard. Dit alles betekent dat Porto nog maar 56,67% van de rechten op Defour en Mangala in handen heeft.

DOYEN SPORTS INVESTMENTS?
Inderdaad, Doyen Sports Investments? Het is niet de eerste keer dat de voetbalwereld de naam Doyen te horen krijgt. Sinds de zomer van 2011 verscheen Doyen als sponsor op de mouwen van Athletic Bilboa (contract van 150.000 euro/jaar), op de broek van Getafe CF (contract van 100.000 euro/jaar), en op de rug van Sporting Gijon (contract van 100.000 euro/jaar). Maar wie gaat er schuil er achter deze firma?

Een Spaanse krant bericht begin oktober over de vreemde activiteiten van de investeringsmaatschappij. Sponsorcontracten met verscheidende Spaanse clubs en een toenadering tot Spaanse makelaars en spelers.

In een persmededeling van Doyen Group op 19 oktober 2011 geven ze toe dat het ze bewust spelers en makelaars hebben benaderd, maar ontkent de malafide handelspraktijken zoals de Spaanse krant beweerde. Doyen Group vertelt luidop wie ze zijn:

Doyen bij Getafe, Atletico Madrid en Sporting Gijon

1. Doyen Group is een holding met hoofdkwartier in Londen. Binnen de holding zitten meerdere bedrijven die investeren in verschillende industrieën, zowel gevestigde markten als nieuwe boomende markten. Doyen Group richt zich op de vastgoed-, natuurlijke grondstoffen-, energie-, entertainment- en sportsector. Het bedrijf benadrukt met klem dat het zuiver op de graat werkt.
2. Een van de firma’s binnen Doyen Group is Doyen Sports Investments, een privaat fonds dat voetbalclubs op alternatieve manieren wil financieren. Doyen zegt dat ze clubs willen bijstaan vanuit financieel perspectief.
3. Doyen Sports Investments geeft toe dat het Spaanse clubs en spelers benaderd heeft. De firma is een netwerk aan het opbouwen van spelers en clubs waarin het wil investeren. Doyen richt zich voornamelijk op Spaanse, Portugese, Engelse en Braziliaanse clubs. Via de clubs hoopt Doyen ook andere activiteiten van de overkoepelende holding te promoten.
4. Doyen Sports Investments heeft in vele landen professionals uit het voetbal gecontracteerd die voor Doyen spelers zullen scouten en optreden als adviseur. Doyen heeft ook erkende FIFA-agenten aangetrokken om hun professionaliteit uit te bouwen. De holding zegt dat ze alles volgens de regels van de FIFA doet.

De brief wordt ondertekend door de zogenaamde directeur van Doyen Group: Claudio Tonolla.

De schaduwtopman: Claudio Tonolla?

WIE IS CLAUDIO TONOLLA?
Claudio Tonolla is een Zwitserse advocaat van Italiaanse origine die jaren in verschillende Zwitserse banken werkte, zoals Banca Svizzera Italiana, als adviseur en vermogensbeheerder. Hij spreekt vloeiend Italiaans, Engels, Duits en Frans, Spaans en Portugees.

Vandaag de dag opereert hij vanuit Malta. Hij is een van de managers van Credence, een internationaal adviesbureau dat ’s werelds grootste banken, de rijkste investeerders en overheden juridische en managementadvies verleent. De man heeft niets met voetbal te maken.

NIEUWE EIGENAARS
Als Doyen begin 2012 de officiële website lanceert, blijkt Tonolla van de aardbol verdwenen. Alleen is niet duidelijk wie dan wel de grote man achter Doyen is. De website legt de werking van Doyen haarfijn uit: wat ze doen, waarom ze dat doen, waarin ze investeren, in welke landen ze actief zijn en bijbehorende sectoren. De website is op vraag na de transparantie zelve: wie zijn ze?

De Zesde Internationale Conferentie van de Sport in Dubai op 28 december 2011 licht een tipje van de sluier. Verschillende hoge pieten hebben het over het machtige beleggingsfonds dat sinds kort door Europa vaart. Met aan het roer: Jorge Mendes.

Doyen is de transparantie zelve, behalve op het vlak van identiteit. Zo blijkt.

BIG BROTHER
Big Brother is zijn bijnaam. Jorge Mendes moet zowat de machtigste man zijn in het voetballand: hij heeft in zowat elk Europees land een club in bezit, gewoon door er als spelersmakelaar enkele van zijn spelers te droppen. Maar deze keer gaat hij nog verder.

Atletico Madrid, Spaanse club met 200 miljoen euro schulden, koopt in juli 2011 Falcao voor een slordige 40 miljoen euro. Enkele maanden later fluisteren in Dubai enkele managementslui dat niet Atletico Madrid de speler kocht, maar een beleggingsfonds de speler kocht voor Atletico Madrid. Het fonds: Doyen Sports Investments, geleid door een rijke Portugese spelersmakelaar.

Identiek hetzelfde zou gebeurd zijn met Roberto Jimenez: een Spaanse doelman die van Benfica Lissabon naar Real Zaragoza ging voor zo’n 8,6 miljoen euro. Een waanzinnig hoog bedrag voor een degradatiekandidaat dat nota bene op de rand van het bankroet staat met 134 miljoen euro schulden. In werkelijkheid betaalt Zaragoza 1% van de transferprijs, 86.000 euro. De andere 99% koopt het beleggingsfonds QSI, een paralelfonds naast Doyen.

Big Brother: Jorge Mendes

DE VERBANDEN
Eigenaar van QSI: Peter Kenyon, ex-bestuurder van Chelsea en Jorge Mendes. Makelaar van van Falcao: Jorge Mendes. Huismakelaar van FC Porto en Atletico Madrid: Jorge Mendes. Eigenaar van Doyen: Jorge Mendes?

El Pais beschouwt Doyen als een Brits-Maltees investeringsfonds, dat geleid wordt door Portugese zakenmensen en spelersmakelaars, met een speciale aandacht voor het Spaanse, Portugese, Zuid-Amerikaanse en Russische voetbal. De natuurlijke habitat van Jorge Mendes.

Doyen zoekt naar eigen zeggen “naar spelers jonger dan 24 jaar, waar we niet meer dan 3 miljoen euro in moeten investeren, maar bij een doorverkoop een meervoud van de investering kunnen uithalen.” Toptalent dus. De ideale speeltjes voor de topscout, Jorge Mendes dus.

GELDSTROMEN
Jorge Mendes mag dan goed geboerd met de handel in spelers, het grote geld komt niet van hem. Daar zorgt ene rijke Rus voor: Roman Abramovich. Mendes en Abramovich zijn sinds de doorkomst van Mourinho bij Chelsea partners in crime. Zij hebben samen met nog enkele andere makelaars een gigantisch netwerk uitgebouwd dat handel drijft in spelers.

Het is Jorge Mendes die transfers regelt voor: Chelsea, Manchester United, Real Madrid, Sporting Braga, FC Porto, Benfica Lissabon, Besiktas JK, 1.FC Köln. In zijn bezit: Cristiano Ronaldo, Falcao, Hulk, Ricardo Carvalho, Ramires, Di Maria, Fabio Coentrao, José Mourinho, André Villas-Boas, Nani, Pepe, Anderson, Bosingwa en sinds december 2012: 1/3 van Defour en Mangala.

Er is nog iets eigenaardigs aan Doyen Sports Investments. De hoofdzetel van Doyen Group ligt in Londen, op een boogscheut van Abramovichs woning. Ze investeren beiden in dezelfde industrieën: gas, olie, mijnbouw, vastgoedprojecten en voetbal.

Verder: ze hebben beiden dezelfde markten voor ogen: Oost-Europese en Zuid-Amerikaanse voetbalmarkt. Ze hebben beiden dezelfde tussenpersoon: Jorge Mendes. Hun bankrekeningen leiden naar dezelfde belastingparadijzen: Jersey, Malta, Britse Maagdeneilanden en Gibraltar. Zou Abramovich investeren in Doyen Sports Investments? En zien we Defour dan binnen twee jaar in een truitje van Chelsea, Real Zaragoza, Real Madrid of Atletico Madrid? Wordt ongetwijfeld vervolgd.

Abramovich (l) en Kenyon (r): investeren zij samen met Mendes in QSI en Doyen? Met andere woorden: hebben zij Defour en Mangala gekocht?

Een reden waarom India nog geen voetballand is,  is historisch gerelateerd. Britse militairen speelden  begin 18de eeuw cricket in het toenmalige Brits-Indië. De lokale elite, trouw aan hun Engelse bezetter, namen de sport over om hun ‘wat of being English’ te uiten. De verspreiding van Engelands bekendste sport over de wereld- met name voetbal – kwam pas een eeuw later. Tegen die tijd was het cricket al ingeburgerd in de Indische sportcultuur en was er geen plaats meer voor voetbal.

Via cricket, en in mindere mate hockey, is India als onafhankelijk land op de wereldkaart gezet. In 2011 kroonde India zich in eigen land tot wereldkampioen door in de finale Sri Lanka – eveneens een oude Britse kolonie – te verslaan. Het land behoort tot de wereldtop, waarom dan overschakelen op voetbal?

Wereldwijde economie vraagt om voetbal
Door een liberalisering van de Indiase economie begin de jaren ’90 groeien de Indiase bedrijven exponentieel. Daar waar het land vroeger teerde op landbouw- en mijnbouwindustrieën, zijn het vandaag vooral de dienstensectoren en IT-sector die de economie er naar ongekende hoogtes stuwt. India wordt daarbij geholpen door het hoge opleidingsniveau en rijke regio’s uit Noord-India. In 2010 bedroeg de groei bijna 10% en heeft het land daarmee de snelst groeiende economie ter wereld, na China.

Zo’n groeiende economie vraagt om bevestiging op sportgebied. Sport is een van de maatstaven om de status van wereldeconomie te bevestigen. Op de globale markt zagen de Indiërs echter voetbal de scepter zwaaien, en niet hun cricket. Het sportsysteem omgooien en focussen op voetbal, daar was lang geen spraken van. De rijke Indische bevolking bleef verknocht aan hun cricket, zodat investeringen in voetbal lange tijd uitbleven. Voetbal was bovendien een sport voor de armen. Alleen een bal volstaat om te voetballen. Daarme wou de welvarende Indiër niet mee geassocieerd worden.

Geen internationale voetbalsuccessen
De ene keer dat India zich kon kwalificeren voor de eindronde van het WK, in 1950, werd het team gediskwalificeerd omdat ze weigerden voetbalschoenen te dragen. De Indiërs hebben leren voetballen op blote voeten, en wilden ook zo aan de aftrap komen. Dat ze geen voetbalschoenen kenden, was het symbool van de arme Indische voetballer, aan zijn lot overgelaten door een overheid die enkel oog had voor cricket.

Cricket is voor India een burenduel geworden. Een economische grootmacht moet wereldwijd kunnen concurreren. Daarom investeert de overheid in wereldwijde sporten: tennis, Formule 1 en sinds kort ook voetbal.

Tennister Sania Mirza, samen met Force India F1 de exponent van het nieuwe India als sportland. Binnen dit en 10 jaar moet daar voetbal bijkomen.

Maar India besefte hoe meer hoe langer dat hun cricket een ‘burenstrijd’ was geworden, geen ‘wereldstrijd’. India moest zich niet meer bewijzen tegenover landen als Sri Lanka, Bangladesh en Pakistan. Een economische grootmacht als India moet zich vandaag  meten met andere grotere economieën ter wereld.

India doet dat momenteel via Formule 1 – Force India F1, Narain Karthikeyan en de 1ste Grote Prijs van India (Delh) in 2011 – en in het tennis via Sania Mirza. Het voetbal moet weldra volgen.

De weg naar 2026 is ingezet
In 2006  stelt de Indiase overheid een immens voetbalproject voor, ‘India Positive’. Uiteindelijk doel is om in 2026 het WK voetbal naar India te halen. De nationale voetbalcompetitie (I-League) wordt geprofessionaliseerd en krijgt met ONGC (staatsgecontroleerd olie- en gasmaatschappij) een welvarende hoofdsponsor.

De Indiase voetbalbond (AIFF) deelt subsidies uit voor investeringen in jeugdopleiding en technische staff (€ 7.500 per club/seizoen) en verhoogt de winstpremies van wedstrijden in eerste klasse (€ 525 per gewonnen wedstrijd). Ten slotte worden de clubs verantwoordelijk voor de verkoop van hun tickets en krijgen 90% van de ticketverkoop. De andere 10% gaat naar de huur van hun stadion.

2006 is het jaar van de verandering in het Indiaas voetbal: een professionele competitie, financiële steun aan eersteklassers, samenwerkingsverbanden met Braziliaanse trainers en investeringen van de FIFA. Doel? Het WK van 2022 in Qatar halen om het vier jaar later zelf te organiseren. Volgens Sepp Blatter niet eens zo ondenkbaar. Hij heeft in India een nog te ontginnen markt gevonden.

India zet in op voetbal

Het is India menens. Het Ministerie van Sport heeft een samenwerkingsverband gesloten met Brazilië voor de opleiding van jeugdspelers en trainers. Het nationale elftal van India behoort dan wel tot de All Indian Football Association en kan rekenen op financiële steun van de FIFA. De jeugdploegen daarentegen vielen tot 2006 onder autoriteit van de Indiase overheid, en konden in tegenstelling tot de nationale ploeg, niet rekenen op financiële steun. Met het gekende resultaat. Geen geld, geen opleiding, geen succes. De detectie naar talent, via scouts en trainingsprogramma’s, wordt immens uitgebreid. Dat is geen overbodige luxe met een bevolking van 1,2 miljard inwoners.

De overheid heeft daarnaast een contract van 15 jaar afgesloten met IMG (International Management Group) en Reliance Industries. Beiden gaan ze de komende 15 jaar zo’n 100 miljoen euro investeren in het Indiase voetbal. Zo zullen ze het voetbal intensief promoten via allerlei merchandisingactiviteiten, sponsorcontracten en televisierechten te verkopen. Ook zal de overheid beurzen uitschrijven voor toptalenten die een universitaire sportopleiding in de Verenigde Staten mogen volgen.

Ook Bhaichung Bhutia, India’s beste voetballer aller tijden, opende in 2010 zijn eerste voetbalscholen. Zij maken deel uit van de voetbalscholen die onder leiding staan van Carlos Queiroz, voormalig hulptrainer van Manchester United en huidig bondscoach van Iran.

FIFA ontdekt nieuwe markt
De FIFA investeert ook mee in de regio. Het bouwde voor 2,5 miljoen euro aan trainingsaccommodaties zodat jeugdspelers en de voetballers in betere omstandigheden kunnen trainen. Het focust zich daarvoor op het arme Karnataka-gebied, in het Zuid-Westen van India. Het is in die regio dat het zwaartepunt van het Indische voetbal ligt.

FIFA benoemt het project officieel als liefdadigheid, maar weet ook dat India een groot economisch potentieel heeft. Met meer dan 1 miljard inwoners is het de grootste afzetmarkt ter wereld. Sepp Blatter steunt bovendien openlijk de WK 2026-plannen van India. De Zwitser ziet in India een nieuwe grote markt voor zich opduiken, identiek aan de markten die tijdens het WK 2014 in Brazilië, het WK 2018 in Rusland en het WK 2022 in Qatar zullen aangeboord worden. Brazilië, Rusland en India. BRIC, iemand?

Buitenlandse clubs in Indiase handen
Net zoals andere BRIC-landen krijgt de overheid steun van privé-investeerders. Navroze Dhondy, een Indische zakenman uit de telecommunicatiesector, neemt een voortrekkersrol. Zijn televisiezender sloot een lucratief contract af om Indische voetbalwedstrijden over heel de wereld uit te zenden. Dhondy moedigt middelgrote bedrijven in de clubs te stappen als sponsors of hen te adviseren bij de herstructurering en professionalisering van de voetbalclubs.

Een ander merkwaardig fenomeen zijn de Europese clubs die in Indiase handen vallen. Zo is de Engelse eersteklasser Blackburn Rovers in handen van Venky’s, een Indiaas kipverwerkingsconcern. Promovendus Queen’s Park Rangers was tot voor kort 40% eigendom van Lakshmi Mittal, eigenaar van ArcelorMittal en een van de rijkste mensen op aarde. Ahsan Ali Syed, een Iraanse zakenman die Blackburn Rovers aan zijn neus zag voorbijgaan ten nadele van Venky’s, is intussen eigenaar van Spaanse eersteklasser Racing Santander.

Dat de Indiërs ambitieuze, maar ook genadeloze ondernemers zijn, ondervonden trainers Miguel Angel (Santander) en Sam Allardyce (Blackburn) aan den lijve. Onmiddellijk na de overname van de clubs werden beide trainers bedankt voor bewezen diensten. Vermoedelijk worden deze clubs gebruikt worden als marketingmiddel voor de Indiase bedrijven. Daarnaast kunnen ze ook gebruikt worden om Indiase spelers op te leiden en kunnen de clubs als voorbeeld genomen worden op gebied van infrastructuur en sportief beleid.

India heeft alles: een immense talentenvijver van 1,2 miljard mensen, een bloeiende economie, hoog opleidingsniveau en uitgebreide sportinfrastructuren. Alleen moet van al die componenten een cocktail gemaakt worden die zich toespitst op het voetbal.

Troeven en uitdagingen
India heeft enkele zeer grote troeven in hun drang naar professionalisering. Het land heeft een sportcultuur, dus de aanwezige bestuurskennis is aanwezig. Alleen moet het succesvol cricketbeleid vertaalt worden naar een goed voetbalbeleid.

Ook de infrastructuur is geen probleem. De 14 clubs spelen in zes stadions, waarbij de capaciteit varieert tussen 12.000  en 120.000 zitplaatsen. Kunstmatig aangelegde hockeyvelden kunnen dienen als oefenvelden.

Het is vooral de noodzaak om voetbaltalent te detecteren via scouting en deze op te leiden in degelijke infrastructuren. Daarvoor rekent India op Europese en Braziliaanse trainers en methodes.

Vooral de smaakmakers in de Indiaanse competitie, derderangs Nigerianen of zesderangs Brazilianen, moeten binnen afzienbare tijd vervangen worden door beloftevolle Indiërs, waarbij hun thuisland niet de eindbestemming hoeft te zijn van hun voetbalcarrière. Met bestemming: een WK 2026 in eigen land?

In de oude Sovjettijden hadden de ‘staatsclubs’ enorme voordelen tegenover de rest, waardoor er eigenlijk van competitie niet veel sprake was. Enige concurrentie kwam van de Moskovietse ploegen CSKA Moskou (ontstaan uit het Russische leger),  Lokomotiv Moskou (ontstaan uit de nationale spoorwegen) en Spartak Moskou (ontstaan uit de grootste vakbond). Het intussen grote Zenit Sint-Petersburg was niet meer dan een regionale club van de toenmalige Lomo-staalfabrie0k in Leningrad.

De voormalige Sovjetcompetitie was vrij eenvoudig: de Dynamo-ploegen en ploegen uit Moskou verdeelden de titels. Alleen hier en daar een verdwaalde ploeg als Dnipro Dnipropetrovsk of Aarat Yerevan ging eens met de oppergaai lopen.

Samen met het afbrokkelen van de Sovjet-Unie en het communisme, zagen ook de tot dan grote ploegen hun greep op de competitie wegvloeien. De jaren ’80 schetsen het perfecte voorbeeld. De ‘idee’ Sovjet-Unie liep stilaan op zijn einde, presidenten volgen elkaar in sneltempo op en de economie raakt in verval. Ook de Dynamo-ploegen krijgen meer tegenstand. Alleen Dynamo Kiev kan met drie titels een vervolg breien aan de glorieuze Sovjetperiode. De anderen zoals Dinamo Moskou, Dinamo Minsk en Dinamo Tbilisi zakken weg of degraderen zelfs.

Perestrojka en Glasnost verdringen voetbal
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie verdween stilaan de macht uit de clubs.  Het Russische staatsgeld vloeide niet meer integraal richting het Dynamo-project. Het voetbal verdween enige tijd naar de achtergrond. Presidenten Gorbachov en Yeltsin moesten de wankele Sovjetrestanten slopen en de weg plaveien voor moderne Rusland. Deze periode staat historisch bekend onder de Perestrojka en Glasnost. Voetbal was daarin geen prioriteit.

De economische motor moest weer aanslagen, de werkloosheid moest dalen en de verouderde infrastructuur moest worden aangepakt. Eenmaal die klus geklaard was, kon opvolger Poetin bouwen aan de toekomst van het land. Gezondheid stond centraal in Poetins beleid. Fitte Russen kon afgedwongen worden door ze te laten sporten.

De paringsdans tussen oligarch en voetbalclub

Na de Perestrojka en Glasnost werd de focus verlegd. De Rus en zijn gezondheid kwamen op de eerste plaats. Poetin en de oligarchen investeerden miljarden in de sport.

Poetin overtuigde de grote Russische bedrijven te investeren in het voetbal. Die bedrijven ontstonden uit de puinhoop van de staatsbedrijven uit de Sovjet-Unie. Russische investeerders konden de bedrijven goedkoop aankopen, na enkele jaren werden ze superrijk. De Russische oligarchen werden geboren.

Het zijn die oligarchen die vandaag nog steeds het Russische voetbal voorzien van kapitaal.  Geld in voetbal investeren levert bedrijven een goed imago op. Het door de overheid gecontroleerde Gazprom kocht voor Zenit Sint-Petersburg een sterrenelftal dat de UEFA-cup kon winnen, iets wat Chelsea-eigenaar Abramovich voordien al had geklaard door CSKA Moskou financieel te voorzien via zijn bedrijf Sibneft.

Voetbalclub als wapen voor onafhankelijkheid

Tsjetsjeens president Kadyrov (centraal op de foto met handen rondom de sjaal) gebruikt Terek Grozny om afstand te nemen van Moskou en het Kremlin, op en naast het veld.

De laatste jaren komt er echter een tweede generatie van kapitaalkrachtige Russische clubs. Clubs die eigendom worden van deelstaten en dienen als marketingproduct voor de regio. Het moderne Rusland kampt immers met een stijgend aantal opstandige deelstaten die ijveren voor meer onafhankelijkheid, los van het Kremlin. Een sterke lokale voetbalgemeenschap moet die onafhankelijkheid benadrukken. In de huidige competitie spelen drie voorbeelden hiervan. Rubin Kazan werd in 2006 het uithangbord van Tatarstan, Terek Grozny vertegenwoordigt Tsjetsjenië. Het laatste megalomane imagoproject komt uit Dagestan en heet Anzhi Makhachkala. Dagestan en Anzhi rekenen daarvoor op de steenrijke zakenman/goudbaron/filantroop Suleiman Kerimov.

‘Image building’ kost handenvol geld. Daar is in Rusland echter geen gebrek aan. Het aantal stijgende kapitaalkrachtige clubs weerspiegelt zich ook in de transferuitgaven. In 2005 gaven de Russische eersteklassers samen 126,9 miljoen euro uit aan spelers, in 2010 was dat 212,8 miljoen euro. Vooral de spreiding van de transferbudgetten valt op. Daar waar vroeger vooral de grote vijf geld uitgaven (Lokomotiv, Spartak, Zenit, Dynamo en CSKA), worden ze vandaag bijgebeend daar clubs als Rubin Kazan, Anzhi Makhachkala en FK Krasnodar.

Het kapitaal haalt ook steeds grotere sterren naar Rusland: Danny en Bruno Alves (Zenit) Carlos Eduardo en Martins (Rubin), Dszudzsak, Boussoufa en Roberto Carlos en mogelijk ook Eto’o (Anzhi), Kuranyi en Voronin (Dynamo), Honda en Doumbia (CSKA), allemaal spelers die bij een Russische club op de loonlijst staan.

Met de hulp van de overheid

Geen enkele Russische club is eigenaar van zijn stadion. Alles wordt gefinancierd door sponsors en overheden.

Een ander argument waarom Russische clubs zoveel uitgeven aan spelers, is de financiële aanvoer van overheden. Geen enkele grote Russische clubs heeft een eigen stadion. Zo delen Spartak en CSKA Moskou het Luzhniki Stadium, een voetbaltempel met bijna 80.000 zitplaatsen. Zenit Sint-Petersburgs nieuwe stadium met 70.000 plaatsen is het resultaat van een huwelijk tussen de de stad en hoofdsponsor Gazprom. Dat impliceert een bepaalde onzekerheid voor de clubs, maar brengt ook mee dat zij nauwelijks onderhoudskosten hebben of leningen moeten aangaan om de bouw van een stadion te bekostigen.

De Russische overheid levert ook goed werk op gebied van jeugdwerking. Samen met Chelsea-eigenaar Abramovich investeert het in ‘The National Academy of Football’, een organisatie die sportprogramma’s opzet, voetbalvelden aanlegt en oude sportinfrastructuren renoveert. In de academie moeten Russiche topvoetballers rijpen. Toptalent Alan Dzagoev van CSKA Moskou is er een lichtend voorbeeld hiervan.

Nadelen?
Zijn er dan geen enkele nadelen aan de Russische competitie te vinden? Nadelen die de groei kunnen afremmen? Toch wel, de afstanden tussen de clubs is zo groot dat spelers meerdere dagen per week het vliegtuig nemen. Sommige Russische clubs liggen meer dan 3000 km uit elkaar. Naast de praktische beslommeringen voor spelers is dat vooral een nadeel voor de Russische supporter. Een gemiddeld inkomen kan geen reis van enkele duizenden kilometers bekostigen. Gevolg? Geen volledig gevulde stadions, wat voor een aanzienlijk inkomensverlies zorgt.

De geografische uitgestrektheid en het barre klimaat speelt het Russische voetbal parten.

Niet dat de clubs zich moeten bekommeren om geld, want de clubkas wordt gespijsd met overheids- of sponsorgeld. En daar wringt het schoentje. Een ploeg als FK Moskou was net aan een opmars bezig als in 2009 plots de hoofdsponsor zich terugtrekt. Weg geld, weg club. Het team wordt teruggezet naar de laagste Russische divisie. Andere eersteklassers die hetzelfde lot ondergingen de voorbije twee jaar zijn Saturn Ramenskoe en Torpedo Moskou. Ondanks een grote rijkdom  blijft het voortbestaan van een Russische club onzeker.

Verder zijn er veel dieper liggende problemen. De Russische maatschappij kampt al jaren met xenofobie, vreemdelingenhaat en verwoed nationalisme. Ook in het voetbal zit dat ingebakken. Zware misdrijven worden er nauwelijks bestraft. Zo werden de Zenit-fans die bananen richting Roberto Carlos wierpen, nooit vervolgd. Een ander nadeel dat ingebakken zit in de cultuur is – zonder te beledigen – corruptie. Russische transfers, contracten en wedstrijden worden nog al te vaak onder tafel geregeld.

Duel Moskou en Kaukasus
De sterker wordende competitie zorgt voor een dualiteit tussen het vanouds Moskovietse machtsblok en de recenter opkomende Kaukasusclubs. De clubs uit Moskou kijken met afkeer naar imagoprojecten als Anzhi en Terek uit de Kaukasus, omdat ze de macht van Moskou en bijbehorend Kremlin ondermijnen. Het voetbal is een politieke strijd geworden tussen het ‘echte’ Rusland tegenover de opstandige deelstaten als Dagestan en Tsjetsjenië. Het dreigende nationalisme maakt van het Russische voetbal een onrustige en onveilige competitie.

Vandaag is Rusland een bron van ergernis voor vele Europese supporters, maar meer dan ooit een competitie om in de gaten te houden. Steeds grotere namen trekken richting Rusland, voor steeds meer geld. Rusland heeft potentieel om in de top-5 van Europese competities te geraken. Op gebied van totale spelerswaarde bekleden ze voorlopig de 7de plaats, maar op gebied van rijkdom verdringt het Frankrijk stilaan van de 5de plaats. Om verder te stijgen, zal de Russische competitie wel zijn gebreken moeten wegwerken en het ietwat negatieve imago oppoetsen. Benieuwd of het land dat tegen 2018 allemaal lukt, want dan is het het gastland voor het WK. Het moet het toonbeeld worden van Ruslands groei in de voetbalwereld.

China en voetbal, het lijken twee culturen die onmogelijk met elkaar te verzoen zijn. Chinezen zijn morfologisch te klein en te individualistisch ingesteld om uit te blinken in een teamsport als voetbal. Een eerste WK-deelname in 2002 was eerder uitzondering dan de regel. China moet het eerder hebben van schoonspringers, tafeltennissers en gymnasten: sporten waar hun kleine gestalte en laag zwaartepunt voordelig zijn.

China en voetbal was tot voor kort alleen maar goed om aan de alarmbel te trekken: de gokmaffia heeft de geloofwaardigheid en sportiviteit van verschillende Europese competities aangetast.

De Europese voetbalsupporter associeert China en voetbal al te vaak aan de gokindustrie. De zaak-Zheyun Ye heeft een onuitwisbare indruk nagelaten op de Belgische en Finse competitie. Maar het is vooral de eigen Chinese competitie die in een diepe crisis raakte door de machtige en gevaarlijke gokmaffia.

Het gokschandaal, daterend uit 2009, werd geleid vanuit de top van het Chinese voetbal. De gokmaffia had de voorzitter van de Chinese voetbalbond volledig in haar macht. Verder raakten ook drie scheidsrechters, tien trainers en een veelvoud aan spelers betrokken bij het gokschandaal. Drie clubs werden tijdens het seizoen 2008-2009 uit competitie genomen. Het schandaal kelderde het imago van China als voetballand.

Nadat met de grove borstel de schuldigen werden blootgelegd en veroordeeld, moest de overheid het Chinese voetbal weer op de rails krijgen. Het land ging uit van eigen sterkste en wierp doeltreffende wapens in de strijd: een bloeiende Chinese economie en de machtige, gecentraliseerde overheid.

Chinese eersteklassers zijn in handen van grote bedrijven: de investeringen in het voetbal zijn gegarandeerd. Bedrijven gebruiken hun club immers als krachtig auditief marketinginstrument. Bijvoorbeeld: Tianjin Teda is in handen van TEDA Group en Changchun Yatai is in handen van Jilin Yatai Group.

Chinese bedrijven kopen club
De Chinese overheid stimuleerde rijke bedrijven om eigenaar te worden van een eigen voetbalclub. Vermoedelijk kregen ze in de plaats legale voordelen, alsook een vermelding in de naam van de club (cfr. een wielerploeg). Deze auditieve ondersteuning maakt investeren en sponsoren in Chinese clubs veel aantrekkelijker. De verbinding van een bedrijf met een voetbalclub levert een niet te onderschatten naamsbekendheid op.

Bedrijven als Shide Group (Dalian Shide) en CITIC Guoan Group (Beijing Guoan) sprongen als eersten op de kar en investeerden miljoenen euro’s in het Chinese voetbal, waardoor de voetbalclubs alsmaar kapitaalkrachtiger werden. Chinese clubs kregen de mogelijkheid om duurdere spelers aan te trekken – vooral afkomstig uit Oceanië en Zuid-Amerika. Door het aantal stijgende buitenlanders in China, steeg ook de buitenlandse interesse.

Het is pas recent dat Chinese clubs ook hoge transferbedragen uitgeven. Vooral het ambitieuze Guangzhou Evergrande is hier pionier in. Zo kochten ze vorig jaar onder andere Cléo weg bij Partizan Belgrado voor 4 miljoen euro. In 2011 verrast de club de hele voetbalwereld door de Argentijn Dario Conca voor 8,2 miljoen euro weg te kopen bij het Braziliaanse FC Fluminense.

Nooit eerder gaf een Chinese club zo veel geld uit voor een speler. Met deze transfer zet China zich officieel op de voetbalkaart, des te meer omdat Conca jaarlijks 10,6 miljoen euro op zijn bankrekening mag bijschrijven. Daarmee is hij de op drie na best betaalde voetballer ter wereld.

Dario Conca van Guangzhou Evergrande: met 10,6 miljoen euro per jaar de op drie na best betaalde speler ter wereld.

Een andere sterkte van Chinese voetbalclubs zijn de moderne voetbaltempels. Guangzhou Evergrande speelt wekelijks voor 45.000 supporters, Beijing Guoan voor 40.000 en Shanxi Chanba voor 38.000 supporters. Cijfers waar vele Europese clubs alleen maar van kunnen dromen. Chinezen hebben de sport in hun hart gesloten, en daar profiteren de eersteklassers van door wekelijks een hoge recette te draaien.

Competitievere competitie
Een tweede grote ommekeer kwam er door de Chinese voetbalbond. Zij tekenden voor de laatste hervorming van de competitie, doorgevoerd in 2011. Chinese voetbalclubs worden sinds dit jaar onderworpen aan strenge financiële voorwaarden. Zo moet het budget van een eersteklasser tussen 4,6 miljoen en 185 miljoen euro liggen. Het minimumbudget moet de competitie economisch gezond houden, het maximumbudget moet de concurrentie tussen de ploegen bewaren.

Als een club op het einde van het seizoen geen 3,3 miljoen euro aan seizoensinkomsten heeft vergaard, kan de voetbalbond de club laten degraderen op basis van economische zwakte. Door financiële zwakke teams te weren uit de competitie, blijft de kwaliteit van de gehele competitie gewaarborgd.

Ook op het vlak van accommodaties en jeugdwerking moeten Chinese eersteklassers aan strenge eisen voldoen. Zo moet de club (of bedrijf) eigenaar zijn van het stadion waarin het speelt en moet het over minstens vier oefenvelden beschikken, waarvan er een verlicht is. De clubs worden verplicht jeugdteams te hebben en jaarlijks 300.000 euro te investeren in hun jeugdwerking.

De Chinese talentenvijver is immens: als je bevolking uit meer dan 1,3 miljard mensen bestaat, moeten daar goede voetballers tussen zitten. Ondanks morfologische beperkingen en culturele verschillen.

Grootschalig voetbalproject Chinese overheid
Ook de Chinese overheid is op het voetbal  gesprongen. Zoals altijd ziet de Chinese overheid het groots en vertrekt het vanuit een centrale structuur. De Chinese voetbalbond heeft een investeerder, Dalian Wanda Group, bereid gevonden om de komende drie jaar 55 miljoen euro te investeren in het Chinese voetbal.

Het geld wordt voornamelijk besteed aan het opleiden van de Chinese jeugd. Binnen drie jaar moet het aantal jeugdspelers van 7.000 naar 800.000 opgetrokken zijn. Daaruit worden de 100 beste talenten geselecteerd die ervaring mogen opdoen bij satellietclubs in Brazilië, Spanje, Duitsland, Italië en Frankrijk. De Chinese voetbalbond heeft daarvoor contracten afgesloten met verschillende Europese topclubs.

Chineze eersteklassers spelen wekelijks voor meer dan 40.000 supporters. Weinig Europese ploegen doen hen dat na.

Bedoeling is om de talenten terug te halen naar China, zodat de voetbalcompetitie een kwalitatieve injectie krijgt. Tenslotte moeten Chinese clubs via de investeringen in staat zijn buitenlandse toptrainers aan te trekken. Dat idee lijkt te lukken, want zo staan onder andere Arie Haan (Tianjin Teda) en Phillipe Trousier (Shenzhen Ruby) aan het roer van een Chinese club.

Een voetbalcompetitie, clubs met aan het hoofd Europese trainers, aangevuld met economische kunstjes om voetbalclubs financieel te bevoorraden en spelers op te leiden. Tel daarbij ook nog eens een vanuit de Amerikaanse teamsporten (minimum- en maximumbudget, economische degradatie) overgenomen middelen om de concurrentie evenwichtig te houden en een niet-aflatende drang om te investeren in accommodaties en stadions.

Al deze maatregelen moeten van China een toekomstige voetbalgrootmacht maken. Vraag blijft of ze het individualistische uit hun cultuur krijgen en als een team ook kunnen strijden op de grote internationale tornooien. Want pas dan zal China een te duchten tegenstander zijn.

In deel 3: De Russische opmars in het voetbal

BRIC: Brazilië, Rusland, India en China. Vandaag top in economische groei, morgen in het voetbal.

Drie van de vier landen staan hevig te kloppen op de poort der grote voetbalnaties. De competities in Brazilië, China en Rusland maken een nooit geziene expansie mee. De groei is vergelijkbaar met de economische groei in het land. Die steken ver boven het wereldgemiddelde uit. De economieën in Brazilië en China moeten zelf worden afgeremd om oververhitting van de markt tegen te gaan.

Het is Goldman Sachs die voor het eerst spreekt over BRIC-landen. Het zijn vier landen met enorm economisch potentieel die zich zeer snel ontwikkelen en rond het jaar 2050 de meeste van de rijkste landen ter wereld zullen hebben bijgebeend. In het voetbal lijkt het ook die richting uit te gaan. Al zal het daar niet tot 2050 duren. De omwenteling is zelfs al ingezet.

DEEL 1 – Brazilië: van talentenvijver tot topcompetitie

Brazilië behoort al lange tijd tot de top van het internationale voetbal. De Braziliaanse competitie was dat echter niet. Daar lijkt stilaan verandering in te komen.

Ronaldinho, Deco, Belletti, Ronaldo, Adriano en Fred: allemaal verlaten ze Europese topclubs voor Braziliaanse eersteklassers. Dan kan toch geen toeval meer zijn?

Steeds meer Braziliaanse spelers keren terug naar een club uit het vaderland. Alex: van Spartak Moskou naar SC Corinthians voor 6 miljoen euro, Liedson van Sporting Lissabon voor 2,1 miljoen naar dezelfde club. Die andere Braziliaan van Spartak Moskou, Ibson: voor 4 miljoen euro naar Santos FC. Jorge Valdivia: van Al-Ain FC naar ES Palmeiras voor 6 miljoen euro. Het zijn maar enkele voorbeelden.

Verklaart de gunstige economische toestand de stijgende lijn? Het lijkt alleszins aannemelijk. Door de bloeiende economie is de waarde van de Real; de Braziliaanse munt, de laatste vijf jaar bijna verdubbeld. Dat wil zeggen dat het geld die de clubs halen uit de verkoop van spelers, financieel gezien meer waard zijn . Als een transfersom van 10 miljoen Real in 2006 2,4 miljoen euro waard was, is deze nu 4,5 miljoen euro waard.

Tot enkele jaren terug haalden de Braziliaanse clubs hun vooral inkomsten uit de verkoop van het enorme talentenpotentieel, met een verzwakking van de nationale competitie als gevolg. The ‘talent foot drain‘ lijkt echter af te remmen. Neymar bijvoorbeeld hoeft niet zo nodig naar Europese topclubs als FC Barcelona, Manchester City of Real Madrid. Hij verkiest nog een tweetal jaar bij Santos FC te blijven. Reden? De Braziliaanse competitie floreert.

De verkoop van spelers zijn voor Braziliaanse clubs geen noodzaak meer om te overleven. Beschouw het meer als een lucratieve luxe.

Een eerste reden daarvoor zijn de verhoogde sponsorinkomsten. De steeds rijker wordende Braziliaanse bedrijven hebben de weg naar de voetbalclubs gevonden. Evenals de grote internationale sponsors, die in Brazilië een potentiële sterke afzetmarkt terug vinden. In vele gevallen worden de bedrijven shirtsponsor, maar in soms betalen de bedrijven ook de lonen van de sterren van het team. Ronaldo en Ronaldinho werden op die manier naar respectievelijk SC Corinthians  en CR Flamengo gehaald.

De verhoogde sponsorinkomsten weerspiegelen zich ook in de uitgaven van de clubs. Braziliaanse eersteklassers zijn plots in staat hogere transferbedragen te betalen voor spelers, meestal Brazilianen uit Europese competities. Zo stegen de totalen transferuitgaven van Braziliaanse eersteklassers van 16,5 miljoen euro naar 101,3 miljoen euro in amper vier jaar tijd (tussen 2006 en 2010).

Dat bedrag zal tijdens de huidige transferperiode (zomer 2011) vermoedelijk opnieuw verpulverd worden. SC Corinthians hengelt immers naar de diensten van Carlos Tevez. Diens werkgever Manchester City heeft inmiddels het bod van 45,7 miljoen euro aanvaard. Met de transactie zou Tevez in top-10 van duurste spelers aller tijden komen.

Corinthians betaalt 45,7 miljoen euro voor Carlos Tevez. De nieuwe standaard voor Braziliaanse clubs?

SC Corinthians-voorzitter Andres Sanchez haalt dat geld uit het pas afgesloten verbeterde televisiecontract. De televisierechten voor de komende drie seizoen zijn immers zo’n 815 miljoen euro waard, waarmee het zicht qua budget netjes naast grotere Europese competities parkeert.

Voorgaande argumenten staan in schril contrast met dalende bezoekersaantallen. In 2008 lag het gemiddelde bezoekersaantal in eerste klasse op 17.000, vorig seizoen was dat gedaald tot 11.000. Het blijvende zware hooliganisme in Zuid-Amerikaanse landen blijft ook de Braziliaanse voetbalsupporter afschrikken. Deze daling weegt echter niet op tegen de inkomsten uit transfers, sponsorcontracten en televisierechten.

Een andere reden voor het wegblijven van toeschouwers, verouderde stadions, wordt intussen weggewerkt. In 2014 organiseert Brazilië immers het WK. Het ideale forum om aan de wereld te tonen hoe het land zich economisch heeft ontwikkeld. Het binnenlandse voetbal plukt er intussen de vruchten van. Wees maar zeker dat ze binnen drie jaar als een van de topfavorieten het WK zullen aanvangen.

In deel 2: De opmerkelijke groei van het Chinese voetbal

Samen met het vermogen om te communiceren, groeide het onvermogen elkaar te verstaan.

Hadden de sterren de grond maar uitgekozen in plaats van de hemel, dan kon ik u vertrappelen. En bewijzen dat u niets bent.

Zou hij er ooit al eens aan gedacht hebben? Een knieling voor de realiteit: het eerste, en vermoedelijk enige heldere moment na een dag van faken en hardleers gelijk willen halen. Dat hij op de terugweg naar het leven denkt: laat ik mezelf even wegzappen zoals de kijker dat thuis altijd doet. En berust in het lot van iedereen: dat hij niet zo belangrijk is.

Het simpele zieltje dat zichzelf met het partijtuig naar het sterrendom der politici heeft geschoten. De ster die zelf het hoogste schavot uitkoos om te schitteren. Beschouw het als de zieligste vorm van ijdelheid. Denken goed te doen voor anderen, en weten dat zijn goed ons beter maakt. Er voor uitkomen het land te willen veranderen. Fonkelende nuttige idioot, doe alsjeblief geen moeite.

Wat we zoeken in vijandig gebied? Gelijk.

Er zijn ons generaties eeuwen voorgegaan. Al sinds oertijden vormen grenzen een afvallige buffer om de vijandelijke buur te bepalen. En telkens moeten we ons moeien in andermans gebied. Om het ginds beter te maken, maken we onszelf wijs. Wat hebben we er eigenlijk te zoeken? Gelijk? Gelijk. Onze manier van leven is goed. Op termijn wordt dat het enige goed.

Sinds iemand geniale, doch verwenselijke ideologieën als socialisme, liberalisme, democratie en conservatisme heeft bedacht, dringt hij zichzelf in hokjes. Daar waar het veilig is en de ooglappen niet af moeten, daar hoort hij toch niet thuis? Hij is toch te slim om zo dom te denken? Is zijn brein, moe getergd door hokjesdenken, niet te goed voor hetgeen hij moet verkondigen?

Leren doet ie nooit. Al te vaak stel ik mij voor dat hij enkele meters meer boven de grond zweeft. Dat hij, alziend, de realiteit een beetje verkracht en naar zijn hand zet. Chaos schept in vaagheid, onwetendheid en onbenulligheid. Dat z’n idealen hem zelf in de mond kruipen en de vijandelijke woorden terug de keel insturen. Censuur in eigen hoofd.

Alsof hij bij elke misstap of verkeerde uitspraak een stem verliest, zijn enige kostbare bezit. Houten Klaas, liederlijk verbonden met een verdwaalde geest die een ideologie op poten heeft gezet. Stap naar links, stap naar rechts, voorwaarts in galop. Volgelingen, ik ben het. Een politici. Ik leid u niet naar wat ik beloof, maar wat ik u laat geloven.

Een politici is als een ster: hij denkt even een groot licht te zijn, maar vervaagt bij dageraad in de realiteit.

Kijk, ik kan velletjes papier vullen over het pietluttige bestaan van een politici, maar dat hoeft niet. Het is niet meer dan een sterretje aan de hemel. Het fonkelt ‘s nachts, denkt even een groot licht te zijn, maar bij dageraad verschijnt de zon en gaan we gewoon door met leven. Doe niet zo uit de hoogte, val neer. Ik wil u vertrappelen. Tot u beseft wie u bent.

Het lijkt grappig, maar het land lijkt ook zonder u te werken. De winkels gaan failliet, armen worden armer, rijken doen dwaas. De treinen rijden aan uw tempo, een processie van Echternach is er haast niets tegen. Blunders worden geslagen, verwijten in het rond geslingerd en kramakkelige excuses gezocht. Wij, Belgen, zijn al lang de dappersten niet meer.

Aan wezens die zich beter voordoen dan ze eigenlijk zijn. Aan dwazen die niet nadenken. Die altijd beloven, maar nooit geloven. Keep it simple, stupid! Durf op je bek te gaan.

Ik schrijf graag in metaforen en wring mijn woorden soms in gevaarlijke haarspeldbochten, laat ze knalhard onderuit gaan en vervolgens door de lezer zelf oprapen. Ik besef maar al te goed dat sommigen die moeite niet willen doen. Dat ze denken wat ik neerpen op niets slaat. En het te moeilijk maak.

Laat deze tekst maar als vuil op de grond liggen. Laat ze het vertrappelen. Ik berust in het lot dat ik niet zo belangrijk ben. Dat ik geen sterrenstatus behoef.

U zou dat ook moeten doen. Berusten. Uitgestrekt  laag tegen de grond liggen, en luisteren naar het bonzend hart van het land. Onrustig op het tempo, stilaan richting flatline. Of is dat de bedoeling? Als martelaar van een terminaal land een plaatsje in de hemel veroveren. Dat u dan trots in de sterren kan schrijven: IK heb België om zeep geholpen.

Eigen aan de mens is dat hij altijd een mening klaarheeft op wat de andere zegt of doet. Alleen wordt nooit voor eigen deur gekeken. De zoektocht naar het eigen gelijk staat voorop.

Als Anderlecht-manager Van Holsbeeck zegt dat de competitie een karikatuur wordt door de klachtenregen, dan heeft hij een punt. Maar heeft hij die karikatuur niet zelf meehelpen tekenen door de play-offs goed te keuren? Als hij zegt dat we op deze manier de pineut van Europa worden, trapt hij een open deur in. De pineut zijn we al.

Wraakmiddel
“Ze oogsten wat ze zaaien,” klinkt het bij de kleine clubs. Bespeur ik in de klachtenregen een wraakmiddel om hun ongenoegen over de play-offs te uiten? Ik wacht vol ongeduld op de eerste club die een klacht indient tegen de formule van de play-offs an sich en tegen de Pro League. Of is het lef daarvoor niet groot genoeg?

Enkele jaren geleden hebben de kleine clubs hun ja-woord aan de play-offs gegeven. De regels en valkuilen waren bekend, maar werden lichtelijk genegeerd. De zak met euro’s lachte de kleinere clubs toe, iedere voorzitter wou maar al te graag een handvol munten meegraaien. Toen bleek dat de hele hervorming financieel niet zo aantrekkelijk was, kwam het gemekker pas. Who’s to blame? Niet enkele de grote clubs.

De play-offs zijn er nu, dankzij alle eersteklassers in België. De schuld daarop steken, is wat kort door de bocht. Deal with it! Supporters. Spelers. En clubs.

Speeltuin
Maar terug naar de orde van dag. Standard dat een klacht indient omdat het zich een dag minder kan voorbereiden voor de Beker van België dan zijn tegenstander. Ik kan mij niet van het idee ontdoen, maar het klinkt verdomd kinderachtig. Alsof we een klasgenoot verklikken omdat die iets mispeutert. De juffrouw, immer zalvend en lief, knikt instemmend en tracht de rust te bewaren. Tegen de zin van de klasgenoot, die schreiende de andere kant opkijkt en gelijk zoekt bij juffrouw twee.

Het is niet eens zo’n slechte vergelijking. Zoals in elke school tasten de ukjes de grenzen van wat kan en niet kan af. Hoe verder die grenzen liggen, hoe verder we kunnen gaan. En in de peutertuin van de Jupiler Pro League lijken plots geen grenzen meer te zijn.

Dat komt omdat juffrouw KBVB niet de belangrijke scherprechter speelt die het zou moeten zijn. De Heren van Stand aan de Houba de Strooperlaan doen wat ze al jaren doen: met de kont draaien voor diegene die klaagt, om vervolgens het gat te likken van de benadeelde. Bang om de verkeerde beslissing te nemen, beslissen ze eenvoudig niet. Dat is ook een manier, iemand anders de boeman laten spelen. Vrouwe Justitia, hoort u mij komen?

Falende voetbalbond
Nu de KBVB aan de vooravond van de tweede editie van de play-offs dan toch eens het heft in handen neemt (wat op zich al zou moeten toegejuicht worden) overschrijden ze echter enkele regels der fatsoen.

Wat geeft de KBVB plots de macht om boven een rechterlijke uitspraak te staan en die doodleuk te negeren, met dwangsommen als gevolg? De uitspraak mag in de kern totaal fout beoordeeld zijn, De Keersmaecker – jurist van opleiding – zou toch beter moeten weten. De rechterlijke macht spreek je beter niet tegen. Toch, Vrouwe Justitia?

Eupen als schrijnend voorbeeld
De totale teneur van vrijdag 1 april (oh ironie, die datum) ligt echter in de Oostkantons: Wat heeft een rechter in Eupen nu te beslissen over een voetbalcompetitie België? Tijdens de uitspraak zaten er – met enige overdrijving – meer supporters in de rechtzaal dan tijdens een gemiddelde thuismatch. Zou er geen sprake kunnen zijn van belangenvermenging? Een rechter in Eupen beslist in het voordeel van Eupen. Iemand ‘s mans seizoenkaart al gecheckt?

Het draait Eupen om de toekomst van de club. Om in eerste klasse te mogen starten, deed de club zware financiële inspanningen: het stadion werd uitgebreid en dure spelers werden aangetrokken. Als de club degradeert, vallen de inkomsten uit sponsoring en ticketing terug, terwijl de loonmassa en onderhoud van het stadion op niveau van eerste klasse blijven. Financieel betekent dat zo goed als de doodsteek. Ondanks de beloofde parachute van 1 miljoen euro.

Nood aan centraal gezag
De impasse waarin we sinds enkele dagen opnieuw zijn getuimeld, doet opnieuw de wil naar een sportrechtbank weer groeien. Maar moet justitie zich wel moeien met sport? Voetbal moet worden gestreden waar het thuishoort, op het voetbalveld. Met zo weinig mogelijk juridische inmenging.

De oplossing ligt volgens mij – maar wie ben ik? –  in een sterk, onafhankelijk en op expertise gestoeld sportcomité, zetelend in de schoot van de KBVB. Waarom geen sportrechters betrekken in de sportcomités, in plaats van vertegenwoordigers van clubs?

Er is duidelijk nood aan meer centraal gezag, waarbij de KBVB de clubs meer en sneller op de vingers moet en mag tikken. Het is fout als De Keersmaecker zegt dat er een mentaliteitsprobleem is bij de clubs. Er is een probleem bij de KBVB, die zo’n mentaliteit toelaat.

Het moet maar eens gedaan zijn om achterpoortjes te zoeken, en dat moet de bond afdwingen. Desnoods opdringen. Voetbal functioneert het best van al binnen de eigen, grondig afgebakende, grenzen. Of heeft een rechter uit Eupen dan toch echt alle voetbalwaarheid in pacht?

Supporters
En de supporters? Wel, die vloeken eens en scanderen ‘anti play-off-koren’, herschikken tot driemaal toe hun agenda om een verplaatste wedstrijd bij te wonen (ja, ik spreek uit ervaring). Maar uiteindelijk vervullen we onze opdracht. Geld in het laatje brengen.

Een overwinning spoelt snel alle miserie weg, een nederlaag verlegt de woede van play-off en allerhande naar de trainer en spelers. Waarom moet er met hen rekening gehouden worden, als ze als kuddegeesten de kleuren van hun club blijven volgen? Kan je het hen kwalijk nemen dat ze van voetbal houden?

En Vrouwe Justitia, die wikt en weegt met haar weegschaal, beschuldigt en berecht met zwaard een dader en een slachtoffer, maar houdt niet van voetbal. Laat dat duidelijk zijn.

Besiktas JK maakt een teleurstellend seizoen door. Het doorbreken van de Istanbulse hegemonie van ‘De Grote Drie’ lijkt zich ook dit jaar door te trekken. Besiktas, momenteel slechts 5de in de stand en op 14 punten van leider Trabzonspor, versterkt zich daarom met enkele Europese toppers. Die poppetjes moeten Besiktas laten dansen.

De opvallende transfers sluiten ze dezer dagen af aan de oevers van de Bosphorus: Hugo Almeida van Werder Bremen en Simao van Atletico Madrid verkassen naar de Turkse zon.

Op het eerste zicht lijken het ietwat vreemde – zeg maar gerust spectaculaire – transfers. Daar pakken de kranten dan ook graag mee uit: “De wereld op z’n kop. Een Turkse club die zulke topvoetballers kan kopen.”

Nu de waarheid: Het is allemaal één grote poppenkast. De koppen en poppen ogen wel mooi op papier – letterlijk en figuurlijk -  en worden graag gezien door het publiek, maar niemand die de gordijntjes achter de transfers wil of mag opentrekken.

Ook Hugo Almeida krijgt een warme ontvangst op de Turkse bühne

Niets is wat het lijkt
Een zicht achter de gordijnen verhaalt een  een wirwar waar verschillende marionetten aan koortjes hangen rondom dezelfde voetbalclub, Besiktas.

Een iemand bespeelt de poppetjes. Het plot is doodsimpel en kent amper twee verhaallijnen:

1: De poppetjes in Besiktas zijn spelers die allemaal in de portefeuille zitten van de grootste spelersmakelaar ter wereld: Jorge Mendes en zijn concern GestiFute.

2: Mendes biedt Besiktas spelers aan die willen of moeten verkassen. Poppetjes die niet meer blij zijn en in ongenade gevallen zijn met hun figurantenrol.

Einde contract
Nog een niet onbelangrijk detail: ‘Chef du theâtre’ Mendes laat de poppetjes goedkoop aanrukken. Hij biedt Besiktas spelers aan wiens contract afloopt in juni 2011. Spelers die niet meteen happig zijn naar een contractverlenging.

Simao bijvoorbeeld heeft een transferwaarde van 9 miljoen euro, maar wordt nu gekocht voor amper 900.000 euro. Hetzelfde geldt voor poppetje Hugo Almeida: een waarde van 7 miljoen euro, gekocht voor 2 miljoen euro.

Jorge Mendes: de regisseur achter het gezelschap

De winst van 5 miljoen zal helpen om Almeida’s loon tot 2013 – 7 miljoen euro – te betalen. Bij Werder Bremen liepen de contractbesprekingen net spaak omwille van de hoge looneisen die Almeida stelde.

De transfers van Simao en Almeida zijn trouwens niet het eerste schouwspel dat Mendes de supporters van Besiktas aanbiedt.  Eerder haalde hij al het dure poppetje Ricardo Quaresma voor 7,3 miljoen naar Turkije, maar een echt meesterwerk is dat nog niet geworden.

Transfers voorspellen?
Het probleem met het poppentheater van Besiktas is dat het te voorspelbaar is. Met een oog op de transfermarkt – het ander vermoedelijk op de dansende poppetjes op het veld – is het niet zo moeilijk om het scenario mee te schrijven. De transfers zijn liggen in de lijn van het vooropgestelde plot:

Helder Postiga (Sporting Lissabon), Nunes (RCD Mallorca), Nuno Assis (Al-Ittihad), Petit (1.FC Köln), Tiago Mendes (Atletico Madrid) en Abel (Sporting Lissabon). Dat zijn maar enkele poppetjes die binnenkort einde contract zijn en in de zak van Mendes zitten.

Komt Erdinc met behulp van Mendes ook bij Besiktas terecht?

Daarnaast heeft Mendes in Turkije nog een tweede club waarmee hij zaakjes doet: Eskisehirspor. Het zou kunnen dat de betere poppetjes van de Turkse middenmoter de weg naar Besiktas vinden of dat Mendes zijn eigendom bij Eskisehirspor – Pele en Rodrigo Tello – overhevelt naar het poppentheater van Besiktas.

Een laatste piste is dat Mendes bevriende makelaars in zijn sluw spel betrekt. Een van hen is Pierre Frelot, makelaar van Drogba en Malouda die Mendes kent van bij Chelsea (waar Mendes verantwoordelijk is voor vele topaankopen)

In Pierre Frelots portefeuille biedt zich een speler zich op een dienblaadje aan. Mevlüt Erdinc van Paris Saint-Germain:  Frelot portefeuille heeft ook ene Mevlüt Erdinc (Paris Saint-Germain) in zijn portefeuille zitten. Jong, getalenteerd en Turks. Het ideale poppetje voor Besiktas.

Megalomaan Demirören
Vraag blijft nog steeds: is Besiktas dan echt zo rijk dat ze zo’n namen kunnen binnenhalen en de lonen betalen. Antwoord? Ja! Voorzitter Yildirim Demirören heeft de bijnaam van de ‘Turkse Abramovich’. De gelijkenissen zijn treffend: vermogen vergaard in de gas- en petroleumindustrie, megalomaan en eigenaar van een voetbalclub.

Behoren tot de plannen van Demirören: een nieuw stadion tegen 2012, nog minstens drie opzienbarende transfers ( kaliber Quaresma) en een Europese beker binnenhalen.

De steenrijke voorzitter van Besiktas: Yildirim Demirören

Nieuwe politiek
Demirören lijkt ook te hebben geleerd uit zijn fouten. Daar waar hij vroeger minder goede poppetjes te hoog betaalde- denk maar aan de 8 miljoen euro voor Rodrigo Tabata – doet hij nu het omgekeerde.

Topnamen voor weinig of geen geld, mede door het inschakelen van spelersmakelaars zoals Jorge Mendes. Vraag blijft of het nieuwe beleid de sputterende motor van Besiktas doet aanslaan en de poppetjes renderen.

Mendes wrijft zich alvast in de handen. De schoonheid van de poppetjes verschuilt vaak het minder fraaie getrouwtrek achter de schermen. Niets is wat het lijkt, maar dat moet vast en zeker de norm zijn in het voetbaltheater.

Laat Besiktas, Demirören en Mendes hun meesterlijk scenario maar schrijven, de pers blijft wel verbazend toekijken. Al was het maar voor de schijn.

Na de zware amok die Servische hooligans maakten tijdens de EK-kwalificatiewedstrijd tussen Italië en Servië, wordt er in binnen- en buitenland met afgrijzen gereageerd op het voetbalgeweld. Aanvoerder Stankovic verliet huilend het veld, terwijl oud-international Milosevic met de vinger in de richting van zijn land wijst.

Wat op het eerste zicht op een banaal incident van Servisch uitschot lijkt, is eigenlijk veel meer dan de voetbalwereld zich kan inbeelden. Het zijn noodkreten – dejà vus uit een nog niet verwerkt recent oorlogsverleden.

Ivan Bogdanov: The Hooligan Monster

Ivan Bogdanov: The Hooligan Monster
De rellen tijdens Italië-Servië werden geleid door één man Ivan Bogdanov. Politie ontdekte de man enkele uren nadat de wedstrijd werd stilgelegd in de laadruimte van een autocar. Hij werd herkend door zijn tatoeages, waaronder een handgranaat op zijn borst.

Bogdanov symboliseert het hooliganisme in Servië in alle eenvoud: extreem gewelddadig, extreem nationalistisch. Hij wordt in eigen land verdacht van slagen en verwondingen, drugshandel, samenzwering en brandstichting op de Amerikaanse ambassade in Belgrado.

Het Hooliganmonster behoort tot de leiders de hooliganclan van Rode Ster Belgrado. Enkele jaren geleden verplichtte hij de spelers zelfs een T-shirt te dragen met de slogan ‘Gerechtigheid voor Uros’, een hooligan die een agent ernstig verwondde en daarvoor tien jaar cel kreeg.

De actie was volgens Bogdanov niet tegen Italië gericht, wel tegen de Servische voetbalbond en – overheid. Al had Bogdanov ook een persoonlijke afrekening op het oog. Zijn doelwit was doelman Stojkovic, een speler die afgelopen seizoen Rode Ster verruilde voor aartsrivaal Partizan.

Hedendaags geweld
Het voetbal kleurt in Servië al langer bloedrood. Een blik op de recente jaren: In 2007  raakt een politieagent zwaargewond tijdens Rode Ster Belgrado-Hajduk Kula.

Toulousefan Brice Taton kwam om het leven na een aanval van Partizan-hooligans.

Een jaar later doden de beruchte hooliganclan van Partizan Belgrado een fan van Novi Sad. Dezelfde week vechten ze nog een oude vete uit met eeuwige rivaal Rode Ster. Balans: drie zwaargewonden. Nog een jaar later slagen ze een Toulousefan in een Belgrado’s café voor dood. Twaalf dagen later overlijdt de man.

Twee doden en vier zwaargewonden op drie jaar tijd en bijna wekelijks problemen bij wedstrijden met een of twee Servische ploegen. De laatste jaren verspreidt het hooliganisme zich ook naar het tennis. Tijdens de Australian Open van 2007 braken er rellen uit tijdens de zogenaamde ‘Balkanclashes’.

Sinds lange tijd gaan geweld en voetbal/sport in Servië hand in hand. Meer zelfs: hooliganisme ligt aan de basis van het hedendaagse Servië.

Het duel van de identiteit
13 mei 1990. De topper in de toenmalige Joegoeslavische eerste klasse tussen Dinamo Zagreb en Rode Ster Belgrado staat op het programma. De spanning in en rond het Maksimirstadion stijgt tot in de nok van het stadion.

De wedstrijd krijgt die dag een extra dimensie mee door de politieke onrust in het land. Enkele weken eerder werden voor het eerst in 50 jaar verkiezingen gehouden waarbij meerdere partijen mochten deelnemen.

Tot dan was Joegoslavië in handen van het communisme onder Tito. De verkiezingen worden verrassend gewonnen door de Kroatischgezinde Tudman.

De Servische eer is diep gekrenkt. Het was de Kroaat Tito die voor de eerste keer de nationalistische vlam in het hart van de Serviërs in brandt steekt. Hij degradeerde eerder de deelstaat Servië tot een aanhangsel en ontregelde hun sterke politieke macht.

Na het afbrokkelen van Tito’s communisme wakkert één man het Servische nationalisme verder aan: Slobodan

Tijdens de herdenking van de Slag op het Merelveld ontketende Milosevic een Servische nationalistische golf.

Milosevic. Hij ontketent het gevoel van de hunker naar een eigen natie. Serviërs en Kroaten staan lijnrecht tegenover elkaar. Op en naast het veld.

Opgefokt door Kroatische hooligans breken Delije door de omheining en lopen richting het vak van Dinamo Zagreb.  Supporters, ordediensten en spelers gaan met elkaar op de vuist.

Het gevecht is voor velen de aanleiding geweest voor de bloederige Balkanoorlog begin de jaren ’90. Uiteindelijk vallen er meer dan zestig gewonden door vertrappeling, messteken, schotwonden en vergiftiging door traangas.

Hooligans als oorlogsheld
De supportersrel is één van de schoolvoorbeelden hoe politiek en sport elkaar kunnen beïnvloeden. Want er is meer aan de hand dan alleen maar een opstoot tussen hooligans.

Arkan en zijn Tigers: vooral Delije-aanhangers

Voetbal wordt tijdens de oorlogsjaren in Joegoeslavië gebruikt als financiering voor de wapenaankoop en als rekrutering voor vrijheidsstrijders. Een duidelijk voorbeeld daarvan is Rode Ster Belgrado en zijn Delije.

De leider van de Rode Ster-hooligans is Zeljko Raznatovic, later bekend als oorlogsmisdadiger Arkan. De man is ook eigenaar van voetbalclub FK Obilic. Het geld van de verkoop van Obilic-spelers investeert Arkan in wapens en munitie.

Daarnaast rekruteert Arkan binnen de Delije manschappen om ingezet te worden tijdens de Balkanoorlogen. oDat leger, het Servisch Vrijwilligerskorps, de Arkan Tigers genoemd, bestaat in het begin uit ongeveer 20 Delije-leden.

Gedurende de oorlog in Kroatië (1991-1992) en Bosnië-Herzegovina (1992-1995) zou dat aantal onder het bewind van Arkan met duizenden groeien. Later zal het leger zich ook mengen tijdens de oorlog in Kosovo, waar het vecht tegen de Albanese rebellen.

Torenhoge status
“De overheid was de laatste 20 jaar gedesinteresseerd in de sport en het bijhorend geweld. Het nationale voetbal betaalt nu een hoge prijs voor de laksheid van de overheid om hooliganisme te bannen,” verduidelijkt recordinternational Savo Milosevic over de rellen in Italië.

Waarom werden de hooligans in Servië niet aangepakt? Een verklaring: de oorlog. In landen als Servië en Kroatië waren het net de hooligans die aan de frontlinie stonden tijdens de oorlog.

Oorlogsmisdadigers rekruteerden hooligans en maakten er oorlogsmachines van. Hooligans kregen inspraak in politieke en strategische militaire beslissingen. Ze heersten over de criminele onderwereld. De Servische hooligans staan sindsdien bekend om de machtigste ter wereld.

Omdat ze het voortouw namen in de strijd naar een eigen land, staan hooligans hoog op sociale ladder binnen de Servische maatschappij en zijn ze – vaak met behulp van politici – ‘onaantastbaar’.

De angst voor Europa
De opstoot tijdens Italië-Servië is echter geen losstaand feit. De rellen maken deel uit van de ‘bad news-show’ die Servië in een negatief daglicht moeten zetten.

Eind deze maand valt immers de beslissing over het verzoek tot toetreding van Servië tot de Europese Unie. Extreemrechtse ultranationalistische groepen willen dat ten koste van alles en iedereen verhinderen.

Met verschillende opstoten proberen Servische nationalisten de toetreding van hun land tot de Europese Unie tegen te houden.ste van alles verhinderen.

Ook het Servische extreemrechtse optreden tijdens de Gay Pride in Belgrado en de niet bepaald hartelijke verwelkoming van Hilary Clinton maken deel uit van de strategie om de Europese aansluiting van Servië te kelderen.

Waarom wil Servië niet toetreden? Het land heeft een ontzettend trots en diepgelovig volk dat de Servische identiteit wil beschermen tegen alles en iedereen, inclusief Europa.

In de Europese Unie herkennen de Serviërs een variant van het communistische Joegoslavië, dat de Serviërs  onderdrukte. Die periode willen ze absoluut vermijden.  Desnoods met slag en stoot.

Schrijven is niet alles. Eigenlijk liefst zo weinig mogelijk. Een kramp in de hand vervloekt de witte pagina’s die nog onbeschreven zijn. Laten we spreken, het lijkt fonetisch op woorden die anderen als bij wonder verstaan. Taal noemen de mensen het. Taal.

Als letters als reclame flikkeren tegen een gevel in een of ander verlaten krocht in de buitenwijken van niemandsland, zijn dat ook gewoon maar woorden. Alwaar de drinkebroer een vodje papier verkreukt dat ooit dienst deed als krant, misschien beter gekend als inpakpapier of als vervanging aandoend toiletgerei, dan smijt hij de woorden zomaar te grabbel.

Als dat het verdomde resultaat is, heeft het dan wel zin of betekenis? Misschien zijn zinnen niet meer dan spelletjes onder woorden, gerangschikt volgens diegene die denkt dat hij als beste de kop trekt. Is het dan geen niemendal? Schrijven lijkt plots wel egotripperij. Kijk eens hoe ik kan toveren met de taal, meneer. Hoe mooi ik die letters op hun plaats kan laten vallen, meanderend door de groene vallei der taalpuurheid. Hoe ik slaags raak met een verdwaald woord in een voor de rest perfect uitgebalanceerde tekst, de oorlog probeer te winnen tegen mensen die taal als communicatiemiddel zien en niet als een vorm van kunst. Who cares? Schrijven is niet alles.

In het tweede leerjaar schreven ze mijn toekomst. “Hij wordt schrijver of komt ergens dicht in de buurt,” moet de leerkracht op een onbewaakt moment mijn klasgenoten toegefluisterd hebben. Niet dat ik het mij kan herinneren. Het tweede leerjaar is voor mij in een moment samengevat, de dag dat ik een bril begon te dragen. Een uur voordat de les begon, zat ik al achter de schoolbank. Ik durfde de speelplaats niet op uit angst voor negatieve reacties. Een dag later stond ik vrolijk te huppelen op de binnenkoer van het verouderde dorpsschooltje. Meermaals vroeg ik mij af: Waarom deed ik dat verdomme, mezelf afzonderen voor iets waar ik niets kan aan doen? Niets is wat het lijkt. Dit schrijven al zeker niet

Terug naar mijn toekomst. Eerlijk, de Nederlandse taal kende al in mijn eerste levensjaren weinig geheimen meer voor mij. Daar waar anderen hun collectie Flippo’s of knikkers aan de leraar toonden, schreef ik opstellen en gedichten bij de vleet om ze door de leraar te laten nalezen. Ik heb met woorden leren spelen toen ik eigenlijk nog de speeltuin moest beklimmen om er daarna snoeihard van af te donderen.

Donder ik nu, zo’n 15 jaar later, alsnog van mijn troon, mijn speeltuigje? La Vie d’Artiste speelt zich vooral af in mijn vingers, pen of hoofd. Wat baat kennis en kunst als het verdomd hol in de leegte klinkt? Wat baten woorden, als enkel de daden mogen spreken? Doeners blaffen des te harder, en hun woorden kruipen slopend maar zeker onder de huid. Om af te breken. Schrijven is niet alles.

En toch verzet ik mij tegen dat nieuwbakken prefab-taaltje. Schrijven is mijn geheime wapen. Dat is al even pretentieus als het klinkt. Het is als geboren worden. Hartkloppen op zwart-wit. Een klein wonder dat zich een tijd lang in de pen geborgen houdt. Mijn kind. Afschermen van al het kwade dat het toegeworpen krijgt. Het als leeuwin een toekomst geven, een reden tot bestaan. Het waarde meegeven, een fierheid in eigen lichaam ontwikkelen: jij mag gelezen en gezien worden.

Noem mij gerust maar een letterneuker of woordverkrachter. Lees mijn woorden, sla ze op in uw eigen brein, en pen ze daarna in mijn schaduw scherper voor mij neer. Op de lijnen van dat lege blad vallen inktzwarte letters als tranen neder. Als noten op hun toonladder componeer ik er zinnen mee. En bedenk dan nog eens bij jezelf: schrijven is niet alles.

© Jens De Smet